Natuur- en Milieufederatie Flevoland
Botter 11-55
8232 JS Lelystad
tel: 0320 25 35 05
Leer meer over lichtvervuiling van experts
Volg de link naar de site van NMF
260707 Darkersky programma van de Rijksuniversiteit Groningen
Het Darker Sky project is gericht op het terugdringen van lichtvervuiling in de Noordzeeregio, een belangrijk milieuprobleem met impact op zowel de biodiversiteit als de menselijke gezondheid. Lichtvervuiling ontstaat door overmatig of slecht gericht kunstlicht, wat de natuurlijke ritmes van dieren verstoort en ecologische verbindingen onderbreekt. Dit internationale samenwerkingsproject brengt 13 partners uit Nederland, Frankrijk, Duitsland en Denemarken samen, waaronder universiteiten, nationale parken, havens en gemeenten.
Innovatieve Verlichtingsoplossingen voor Biodiversiteit
Een van de belangrijkste doelen van Darker Sky is het ontwikkelen van duurzame verlichtingsoplossingen die de negatieve effecten van kunstlicht op de natuur beperken. Het project richt zich op de bescherming van kwetsbare gebieden, zoals de Waddenzee, door donkere ecologische corridors te creëren die de biodiversiteit bevorderen. Demonstrator locaties in Nederland, Frankrijk en Duitsland laten zien hoe deze oplossingen in de praktijk werken en hoe ze kunnen worden toegepast om de natuur te beschermen zonder concessies te doen aan de veiligheid van de mens.
Wetenschap en Samenwerking
De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) speelt een sleutelrol in het Darker Sky project, met expertise op het gebied van astronomie en biologie. De RUG is verantwoordelijk voor het meten van de helderheid van de nachtelijke hemel en draagt bij aan het ontwikkelen van beleidsaanbevelingen. Deze kennis wordt gedeeld met andere partners in het project, waaronder lokale overheden en natuurorganisaties, om ervoor te zorgen dat de oplossingen breed toepasbaar zijn.
Darker Sky is niet alleen een technisch en wetenschappelijk project, maar zet ook sterk in op publieksparticipatie. Door middel van bewustwordingscampagnes en citizen science projecten worden lokale gemeenschappen en scholen betrokken bij het monitoren van lichtvervuiling. Op deze manier draagt Darker Sky bij aan het vergroten van het bewustzijn over het belang van duisternis voor zowel het milieu als het welzijn van mensen.
Volg deze link voor meer informatie en een video met PolyCiviel op de site van de RUG
250704 Masterplan Donkerte Lauwersoog in de uitzending van RTV NOF
In juni 2025 hebben wij de beschikking gekregen van het Waddenfonds voor een bijdrage van bijna € 1.000.000 voor uitvoering van Masterplan Donkerte op Lauwersoog.
Op 4 juli 2025 zat ik namens het projectteam bij RTVNOF
De ondernemers van Lauwersoog willen samen met de Rijksuniversiteit Groningen en Haven Lauwersoog de lichtuitstoot in 2027 met de helft hebben teruggebracht ten opzichte van 2024. Dit moet onder anderen gerealiseerd worden door plaatsing van nieuwe energiezuinige verlichting en camera’s en door het ontwikkelen van dimprotocollen. De totale kosten van het project bedragen € 1.612.500,-.
Nationaal Park Lauwersmeer is sinds 2016 een erkend Dark Sky Park. Toch is er aan de rand van het gebied, in Lauwersoog zelf, nog veel te winnen wat betreft lichtreductie. Duisternis is van essentieel belang voor de fauna en de gezondheid van de mens. Buitenverlichting verkort de avond en nacht. Dit kunstlicht is schadelijk voor veel dieren, waaronder vogels, vleermuizen en vlinders. Tegelijkertijd is verlichting van belang voor de sociale veiligheid, veilig werken en het tegengaan van ondermijning.
Gedurende de projectperiode wordt onderzocht hoe veiligheid en lichtreductie gecombineerd kunnen worden. Zo worden er dimprotocollen ontwikkeld, die vastleggen hoe donker het waar en wanneer mag zijn, met oog voor de veiligheid. Ook worden er camera’s geplaatst op donkere plekken. “Als we allemaal kleine aanpassingen aan onze verlichting doen en we gaan er met elkaar voor, dan kun je hele mooie dingen bereiken’”, aldus eigenaar Anne Theo Gerdes van Restaurette Schierzicht. Het initiatief wordt verder ondersteund door de provincie Groningen en de gemeente Het Hogeland.
Het plan is om ongeveer 250 energiezuinige lantaarnpalen aan te schaffen, met sensoren en zoutbestendige armaturen. Er komt aparte steigerverlichting, die de beroepsvaart met een app kan activeren of uitzetten. Kennis en ervaring over het bevorderen van duisternis worden vastgelegd in een handboek, zodat andere havens er hun voordeel mee kunnen doen. Verder wordt voor scholen een leskist gemaakt.
Het Waddenfonds steunt het project omdat het voldoet aan diverse hoofddoelstellingen, zoals het terugdringen van bedreigingen van het Waddengebied, in het bijzonder die van licht en geluid. Verder draagt het plan bij aan versterking van de natuurwaarden. De haven van Lauwersoog ligt op de trekroute van vogels en vleermuizen en de lichtuitstoot van zowel haven als directe omgeving verstoort die route en belast de natuur. Door minder lichtvervuiling kunnen de dieren de haven eenvoudiger passeren.
250531 Darker SKY Interreg Web updates bijeenkomsten
On a December evening, Piet Zijlstra and Christina Gerdes organised a Night Walk with the residents of Lauwersoog, one of our demonstrator sites.
The walk was an important step in incorporating local perspectives into the ‘Masterplan Darkness’ for Lauwersoog, where co-design plays a major role.
Klik hier voor de nachtwandeling die ik met bewoners heb gehouden
Op zaterdagmiddag 24 mei 2025 organiseert de Zernike Campus voor het eerst de Donker Zernike Dag, in samenwerking met het Interreg North Sea-project Darker Sky. Dit evenement is bedoeld om bewustwording te creëren over de toenemende lichtvervuiling in Nederland én om het publiek te betrekken bij sterrenkunde.
Voor jong en oud opent het Bernoulliborg-gebouw van 14:00 tot 18:00 uur zijn deuren, met zes boeiende activiteitenstations.
Klik hier voor de Donkerte Dag op Zernike bij de RUG
Interreg Mid Term programme Holwerd: At this halfway point of our journey, we will present our progress in supporting municipalities and ports in the North Sea Region with light-reduction solutions to protect nature. Based on the received feedback from the DARKER SKY stakeholders, the programme will feature expert discussions and presentations on:
- Our demonstrator sites: progress and insights (streamed online)
- Ecological effects of light pollution and their monitoring
- Municipal lighting plans: Discussing co-design approaches and awareness gaps among key stakeholders
- Visit to our demonstrator site in Holwerd
Klik hier voor de Mid Term bijeenkomst Interreg
Night of The Night Holwerd
Klik hier voor programma Interreg Northsea meeting
Klik hier voor de Bewonersbijeenkomst op Lauwersoog Interreg Darker Sky
241222 1vandaag NPO1 Bijna nergens is het donker. Masterplan Donkerte op TV
Masterplan Donkerte Haven Lauwersoog in 1vandaag
Je hoeft ’s nachts maar om je heen te kijken en het zal je niet verbazen dat Nederland een van de landen met de meeste lichtvervuiling is. Maar in Groningen is een plek waar het wél donker is. Een plek die ons het belang van totale duisternis laat zien.
Het is vandaag, 21 december, de kortste dag van het jaar. De zon komt ongeveer om 8.45 uur op en gaat rond 16.30 uur weer onder, en dus is er nog geen 8 uur daglicht. Het zou dus ruim 16 uur donker moeten zijn, maar wat veel Nederlanders waarschijnlijk zelf ook wel merken: op de meeste plekken is het eigenlijk nooit écht helemaal donker.
Geen sterrenhemel
In een groot deel van Nederland, en dan vooral in de Randstad, is het ’s nachts namelijk te licht door alle lampen die aanstaan. Vooral glastuinbouw, reclamezuilen en bedrijventerreinen zorgen voor de lichtvervuiling. De sterrenhemel en de Melkweg zijn dan ook op veel plekken niet of amper te zien.
Daarom is het bijzonder dat er twee plekken zijn in Nederland waar nog wel echte duisternis is, omdat er geen kunstmatige lichtbronnen zijn. Deze zogenaamde ‘Dark Sky’-parken zijn het Nationaal Park Lauwersmeer en de Boschplaat op Terschelling, in het noorden van ons land.
De haven van Lauwersoog kan nog donkerte gebruiken en daar wordt hard aan gewerkt!
Op weg naar een Masterplan Donkerte voor Haven Lauwersoog
In het kader van het programma ‘Naar een duurzame haven Lauwersoog’ heeft de Havencoalitie unaniem besloten om te gaan werken aan het maken en uitvoeren van een Masterplan Donkerte. De gemeente Het Hogeland, de provincie Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen willen gaan samenwerken met de ondernemers in de haven om tot een flinke lichtreductie te komen. Dit levert, zeker in de huidige tijd van hoge energiekosten, ook nog een flinke kostenbesparing op. Het project heeft als bijkomend voordeel dat het Dark Sky Park Lauwersmeer, dat direct naast de haven ligt, een stuk donkerder wordt.
Om de huidige situatie in beeld te krijgen, hebben Piet Zijlstra van PolyCiviel en Richard Boerop van CLAFIS Ingenieus, alle in het havengebied voorkomende verlichting bekeken en beoordeeld. Dit werd gefinancierd door de RUG en de provincie Groningen. Daarnaast heeft Piet in vijf nachtsessies beeldmateriaal verzameld om nog beter in beeld te brengen wat we zien of liever niet zien. Dit heeft geleid tot een rapport met adviezen om de lichtuitstoot te reduceren. Het gaat hier om vijf categorieën: openbare verlichting langs wegen, terreinverlichting, scheepsverlichting, steigerverlichting en gebouwenverlichting.
Klik hier voor het artikel – NP Lauwersmeer: Op weg naar een masterplan Donkerte